Psychoterapia
Niepełnosprawność
Niepełnosprawność
Stan zdrowia człowieka nie zawsze jest taki sam, nie zawsze daje te same możliwości, ale zawsze zachowuje te samą godność, podobne potrzeby oraz prawa. Osoby niepełnosprawne dotknięte różnymi typami niepełnosprawności zmagają się z życiem, często odczuwając dużo większe trudności, przeszkody, wkładając wiele wysiłku by osiągnąć to, co dla człowieka sprawnego jest niemal na wyciągniecie ręki.
Na świecie jest ponad 650 milionów osób niepełnosprawnych, w Polsce ponad 6 milionów według GUS-u. Niepełnosprawności dotykające tych ludzi wynikają z różnych przyczyn – niesprawności psychicznych, fizycznych oraz sensorycznych.
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) wprowadza następujące pojęcia niepełnosprawności, uwzględniając stan zdrowia człowieka:
- Niesprawność (impariment) – każda utrata sprawności lub nieprawidłowość w budowie czy funkcjonowaniu organizmu pod względem psychologicznym, psychofizycznym lub anatomicznym;
- Niepełnosprawność (disability) – każde ograniczenie bądź niemożność (wynikające z niesprawności) prowadzenia aktywnego życia w sposób lub zakresie uznawanym za typowe dla człowieka;
Ograniczenia w pełnieniu ról społecznych (handicap) – ułomność określonej osoby wynikająca z niesprawności lub niepełnosprawności, ograniczająca lub uniemożliwiająca pełną realizację roli społecznej odpowiadającej wiekowi, płci oraz zgodnej ze społecznymi i kulturowymi uwarunkowaniami.
Każda utrata sprawności, ograniczenie w prowadzeniu aktywnego życia, trudności w wypełnianiu ról społecznych silnie oddziałują na osobę niepełnosprawną i jej otoczenie. Często stan ten prowadzi do trudności w relacjach z bliskimi, z samym sobą, co nie pozwala osobie niepełnosprawnej żyć na miarę jej autentycznych możliwości.
Dzieci, młodzież i dorośli
Narodziny dziecka to wspaniały moment w życiu rodziców. Każdy pragnie, by jego dziecko było zdrowe, radosne, prawidłowo się rozwijało. Dlatego narodziny niepełnosprawnego dziecka to moment szczególnie trudny dla rodziców, gdzie zderza się w nich lęk, strach, rozżalenie, szok, poczucie winy, rezygnacja. Jest to czas, gdy rodzice potrzebują szczególnego wsparcia psychicznego, pomocy, instruktarzu. Obserwuje się, że w pierwszych latach życia jak i często w całym życiu dziecka niepełnosprawnego rodzice całkowicie poświęcają się rehabilitacji i opiece, co powoduje wypalenie, silne napięcia a u dziecka z czasem syndrom poczucia winy dziecka niepełnosprawnego. Rodzice wobec dzieci niepełnosprawnych w toku wychowania i sprawowania opieki mogą przyjmować różne postawy mniej lub barzdiej korzystne.
Dorastające dzieci niepełnosprawne, wchodzące w okres dorastania przeżywają różne trudności wynikające nie tylko ze stanu ruchowego, ale też psychicznego. Borykają się z niską samooceną, poczuciem winy, poczuciem straty, wielkim żalem, kompleksami, brakiem akceptacji własnej niepełnosprawności i zmową milczenia na temat choroby. Potrzebują wówczas kontaktu z rówieśnikami sprawnymi i niepełnosprawnymi, bliskości rodziców i pomocy psychologicznej, psychoterapeutycznej. Psychoterapia osób niepełnosprawnych zależy również od możliwości poznawczych tych osób. Proces rehabilitacji osób niepełnosprawnych nie może opierać się tylko na rehabilitacji ruchowej, fizjoterapii, należy podejmować oddziaływania terapeutyczne, które wzbudzają w osobie niepełnosprawnej siłę, aktywność, chęć życia.
Niepełnosprawne osoby dorosłe po zakończeniu etapów edukacyjnych dotknięte są kolejnymi problemami i zagrożeniami. Brak codziennych zajęć, licznych kontaktów społecznych, o ile osoba niepełnosprawna nie podejmuje pracy, powodują silne depresje, stagnacje, frustracje. Pojawiają się niezaspokojone potrzeby bycia dla kogoś ważnym, bycia w związku, potrzeby seksualne, szukanie sensu i celu życia. Jedynie pozytywne zmiany w zakresie własnej aktywności, akceptacji siebie, utrwalanie relacji z bliskimi są drogą dla dorosłej osoby niepełnosprawnej do pełnego życia, na miarę możliwości.
Nagła niepełnosprawność po wypadku
Nagła zmiana zdrowia na stan gorszy jest ciężkim przeżyciem fizycznym i psychicznym. Osobie takiej zmienia się cały świat. To tak jakby nagle znaleźć się w innym kraju, nie znając języka, bez pieniędzy, bez wsparcia, bez możliwości powrotu do rodzinnych stron. Wszystko jest obce i ciężkie. Potrzeba wiele czasu, aby osoba, którą dotknęła nagła niepełnosprawność mogła powrócić do sił psychicznych i ułożyć sobie nowe życie, trudniejsze ale nie pozbawione sensu. Osoba ta przeżywa fazę kryzysu, buntu, żalu często przejawiająca się w depresji, atakach złości, agresji. Następnie pojawiaj się faza pozornego przystosowania, liczna w mechanizmy obronne – odrzucenie pomocy, roszczenia aż po fazę akceptacji. Nie każdy przechodzi wszystkie te fazy, niezbędną jest tu pomoc najbliższych, rodziny, przyjaciół i specjalistów.
Rodzina osoby niepełnosprawnej
Z pewnością niepełnosprawność członka rodzinny oddziałuje na cala rodzinę. Począwszy od rodziców, którzy bardzo angażują się w rehabilitację dziecka, całkowicie wykluczając swoje potrzeby, zapominając niejako o sobie. Sytuacja niepełnosprawności zmusza ich do zmiany trybu i stylu życia, pociąga za sobą dodatkowe obciążenia materialne i finansowe, są to duże poświęcenia.
Jednocześnie rodzeństwo osób niepełnosprawnych często nie radzi sobie z tą trudna sytuacją. Nieopatrznie mogą być pomijani w rodzinie, jako ci, którzy sami się sobą zaopiekują, bo przecież ich brat czy siostra potrzebują więcej opieki i zainteresowania. Z takiego układu rodzinnego wynikają liczne trudności i napięcia od buntu, po zaburzenia zdrowotne, psychiczne. Często rodzeństwo osób niepełnosprawnych nie radzi sobie z obowiązkami i odpowiedzialnością za chore rodzeństwo, potrzebują więc wsparcia, opieki, czułości, rozmów.